• پيامبر اكرم(ص): دو چيز را خداوند در اين جهان كيفر ميدهد : تعدي ، و ناسپاسي پدر و مادر .
  • پيامبر اكرم(ص): در طلب دنيا معتدل باشيد و حرص نزنيد ، زيرا به هر كس هر چه قسمت اوست مي رسد .
  • پيامبر اكرم(ص):بهترين كارها در نزد خدا نماز به وقت است ، آنگاه نيكي به پدر و مادر ، آنگاه جنگ در راه خدا .
  • پيامبر اكرم(ص):محبوبترين بندگان در پيش خدا پرهيزگاران گمنامند .

نرم افزار

موبایل

گرافیک

کتاب الکترونیکی

چند رسانه ای

نمونه سوال

مقالات

روشهای مناسب برای انتقاد از دیگران 

انتقاد به‌معنی بررسی موشکافانه‌ی پدیده‌ها یا رویدادهاست و با هدف تشخیص خوب و بد، و مقایسه‌ی این دو با یکدیگر، انجام می‌گیرد. معمولا معنای انتقاد با نق‌زدن، عیب‌جویی، مچ‌گیری، عقده‌گشایی، اعتراض، توهین و تحقیر خَلط می‌شود، به‌طوری‌که به‌محض انتقاد، ممکن است مخاطب با برداشت اشتباه، به‌سرعت وضعیت تدافعی یا حتی تهاجمی به‌خود بگیرد.

از میان مفاهیم یادشده، «اعتراض» بیش از سایرین به انتقاد نزدیک است. در اعتراض، غالبا فکر می‌کنیم یا حتی مطمئنیم به انتقاد ما توجه نکرده‌اند، به‌طوری‌که این بی‌اعتنایی، سرانجام به ضایع‌شدن حقوق‌مان منتهی شده است. به همین علت، اعتراض مستعد آمیختن با رفتارهای خشونت‌آمیز است.

 

انواع انتقاد

انتقادی که اظهار یا عدم‌اظهار آن، روی زندگی منتقد و نقدشونده تأثیر چندانی ندارد، مثل عدم‌تناسب رنگ کت‌وشلوار مجری تلویزیون با پیراهنش.

انتقادی که در آن، اظهارنظر فرد در تعیین مسیر و مقصدِ پدیده یا رویدادی خاص تعیین‌کننده است، مثل رأی‌دادن به بهترین فیلم سینمایی در جشنواره‌ی فجر.

انتقادی که در آن، عدم‌اظهارنظر فرد به‌قیمت شکسته‌شدن حریم شخصی یا پایمال‌شدن حقوق او تمام می‌شود. این مسئله ممکن است اقتدار و قاطعیت وی را خدشه‌دار و درنهایت او را عصبانی یا افسرده کند. در این نوع انتقاد، نشانه‌های اعتراض یا خودخوری را به‌سادگی می‌توان تشخیص داد

 

برخی رفتارهای نامطلوب در انتقاد از دیگران

وقتی هدف خود از انتقاد را نشناسیم، آن وقت هیچ بعید نیست که با انجام رفتارهای ناشایست و غیرقابل‌دفاع، درعوضِ دست‌یافتن به نتیجه‌ی مثبت، خود را انگشت‌نمای این‌وآن کنیم و به آبروی شخصیِ خود چوب حراج بزنیم. چه‌بسا به‌هوای درست‌کردن ابرو، چشم طرف مقابل را نیز کور کنیم. شاید همه‌ی ما نمونه‌های ذیل را دیده، شنیده یا حتی تجربه کرده باشیم.

 

پرتاب انتقاد

اعلام انتقاد قبل از بررسیِ تمایل یا عدم‌تمایل فرد نقدشونده به دریافت نقد

 

انتقاد در حضور جمع

تمرکز بر کاستی‌ها و چشم‌پوشی مطلق از نکات مثبت

 

انتقاد ناپخته

نداشتن دانش، تجربه و تخصص لازم درخصوص موضوع انتقاد

 

اعلام انتقاد با قطعیت و کلی‌گویی

«اصلا خوب نبود»، «به هیچ دردی نمی‌خوره»، «هیچ ارزشی نداره» و…

 

انتقاد با لحن نامناسب

تحکم‌آمیز، طلب‌کارانه، متکبرانه، مؤاخذه‌گرانه و…

 

انتقاد مبتنی بر اطلاعات نامعتبر

شایعات فضای مجازی، اخبار دهان‌به‌دهان و…

 

انتقاد بدون شناختن سوژه‌ی نقد

نقدکردن فیلم یا کتابی که ندیده و نخوانده‌ایم

 

انتقاد با دید کور

انتقاد قبل از شناخت حساسیت‌ها، علاقه‌مندی‌ها، توانمندی‌ها و اولویت‌های فرد نقدشونده

 

انتقاد از افراد قرارگرفته در وضعیت‌های نامطلوب

انتقاد از مبتلایان به بیماری، داغ‌دیدگی، درماندگی، پشیمانی، سردرگمی و…

 

اعلام انتقاد پیش از بررسی شواهد کافی

شاید علت کاستیِ برنامه، مواردی ازاین‌دست باشد: کمبود بودجه، محدودیت نیروی انسانی، بدقولی دیگران، تنگنای زمان، وقوع مسائل پیش‌بینی‌نشده و… . اگر اینها را بدانیم، شاید از انتقاد منصرف شویم یا دست‌کم شکل انتقاد و لحن گفتارمان را تغییر دهیم.

 

انتقاد در قالب طعنه‌زدن و کنایه‌گفتن

درعوضِ طرح صریح و صحیح انتقاد، با زخم‌زبان به طرف مقابل نیش می‌زنیم و درشت‌گویی و اُشتُلُم می‌کنیم.

 

بازکردن دایره‌ی انتقاد

آوردن شاهد، میانجی و حَکَم، پای افراد بیشتری را به ماجرا باز می‌کند. در این حالت، هریک از طرفینِ انتقاد، برای تأیید دیدگاه خود، یارکشی می‌کند. این کار احتمالا منجر به کینه‌توزی خواهد شد.

 

انتقاد شتاب‌زده

اگر فوریت و ضرورتی در انتقاد وجود ندارد، بهتر است کمی‌ خویشتن‌دار باشیم. با سردشدن احساسات و فرونشستن طوفان هیجانات، خودِ فرد، به‌احتمال‌زیاد به اشتباهات خود پی می‌برد. اصلا شاید خودمان متوجه شویم درباره‌ی موضوع انتقاد، دیدگاه درستی نداشته‌ایم. اگر این‌طور نشود، انتقادِ همراه با تأخیر ما، آسیب احتمالی کمتری به او وارد می‌کند. مثلا اگر دوست‌مان در کلاس، اسلاید‌هایی ارائه کرد، بلافاصله به او بازخورد ندهیم. به‌نظر می‌رسد اغلبِ افراد در چنین شرایطی، پس از تلاش و تحقیق، بیش از هر چیز به آرامش نیاز داشته باشند.

شاید دوست ما آمادگی لازم برای بحث درباره‌ی نحوه‌ی ارائه‌ی خود را نداشته باشد. حتی ممکن است برای اینکه نخواهد روی ما را زمین بزند، در رودربایستی قرار بگیرد و با ما مخالفت نکند. شاید یکی‌دو روز که بگذرد، بهتر و اثرگذارتر بتوان دراین‌باره با او صحبت کرد.

 

پیامدهای احتمالی انتقاد نامطلوب

شاید هرچه بدوزید و بشکافید، متوجه نشوید چرا دیگران در برابر انتقادات شما واکنش نامطلوب نشان می‌دهند؟ مگر هدف شما غیر از این است که راهنمایی‌شان کنید؟ مسلما هیچ‌کس دوست ندارد پس از انتقاد از کسی، با چنین واکنش‌هایی روبه‌رو شود:

طردشدن

خردشدن شخصیت

تهدیدشدن به سوءقصد

مقابله‌به‌مثل ازسوی فرد نقدشونده

محرومیت از فعالیت، قطع حقوق، تعلیقِ تحصیل، حبس، اخراج از شغل، کیفر و…

و…

 

شیوه‌ی مؤثر انتقاد از فرادست خود

این مدل انتقاد برای موقعیت‌های نوع اول و دوم مناسب است. موقعیت نوع سوم که تنش و چالش بیشتری دارد، توانمندی بیشتری در حوزه‌ی مهارت‌های ارتباطی می‌طلبد که در این مقاله، مجال توضیح مفصل درباره‌ی آن مهیا نیست.

 

در صورت امکان، با کسب اجازه و با بررسی موقعیت خود و طرف مقابل و ترجیحا در خلوت و دور از دید دیگران اقدام کنید. پیش از هر گونه صحبتی، ابتدا برای کسب آگاهیِ بیشتر سؤال کنید. در این مرحله بیش از هر چیز، به پاسخ پرسش‌های‌تان گوش دهید. بسیاری از انتقادهای ما، پیش از سه مرحله‌ی قبل، از همین‌جا آغاز می‌شود. درعوضِ پرس‌وجوی بیشتر، قضاوت زودهنگام خود را مثل گلوله به‌سوی فرد نقدشونده شلیک می‌کنیم. جنگ آغاز می‌شود!

 

اگر باز ابهام برطرف نشد، بگویید درمورد فلان چیز یا فلان کار صحبت کوتاهی دارید. بدون روده‌درازی و پرگویی، ابتدا محاسن آن کار را بیان کنید و بعد بگویید: «اما به‌نظر من اگر به چند نکته‌ی دیگر توجه می‌شد، شاید کیفیت کار بسیار بالا می‌رفت… .»

 

فرایند انتقاد ممکن است همین‌جا تمام شود، اما اگر قصد دارید پیامدهای نقص موجود و راهکار مقابله با آن را نیز گوشزد کنید، توجه به نکات زیر ضروری خواهد بود.

 

شیوه‌ی مؤثر انتقاد از زیردست خود

بعضی‌ وقت‌ها ممکن است از برخی جهات، منتقد نسبت‌به نقدشونده، مرتبه‌ی بالاتری داشته باشد، مثل دبیری که ‌می‌خواهد از دانش‌آموز خود انتقاد کند. به‌طورکلی اگر در جایگاه بالاتری بودید، باز هم روش فوق جواب می‌دهد. لازم نیست با فرد مقابل خود با لحن «خواهشی» صحبت کنید؛ کافی است فرمایشی و مؤاخذه‌گرانه برخورد نکنید.

 

انتخاب با شماست. می‌توانید کاری کنید که از شما وحشت کنند، به‌طوری‌که اگر کسی به تعهدات خود عمل نکرد، تشویش خاطر داشته باشد. گزینه‌ی دیگر، همدلی و درک افراد است، طوری که فرد خاطی عذاب‌وجدان داشته باشد که چرا با وجود ارتباط با فرد بزرگواری مثل شما، از زیر بار مسئولیت‌های خود شانه خالی کرده است؟

 

منبع: کتاب ارتباط مؤثر به‌زبان آدمیزاد، نوشته‌ی مارتی برونستاین، ترجمه‌ی نرگس یزدی، انتشارات هیرمند

  • 447

برچسب ها

مطالب پیشنهادی ما

دیدگاه های شما

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تاریخ و ساعت

  • مناسبت های روز:

نظرسنجی ها

دوست دارید سایت ما بیشتر چه مطالبی منتشر کند؟

مشاهده نتایج

در حال بارگذاری ... در حال بارگذاری ...